تبلیغات
کردستان - کردها و تاریخ آنها
سه شنبه 23 مرداد 1386

کردها و تاریخ آنها

   نوشته شده توسط: محمد طاهر    نوع مطلب :کردها و تاریخ آنها ،

کردها

 

کردها یکی از اقوام ایرانی ساکن ایران و خاورمیانه‌ هستند که در بخش غربی ایران و فلات ایران زندگی می‌کنند. کردها به زبان‌ کردی، از شاخه غربی زبان‌های ایرانی سخن می‌گویند.

تمام سرزمین کردستان یکی از ایالات ایران بوده است. در جنگ چالدران که بین نیروهای شاه اسماعیل اول صفوی و سلطان سلیم اول عثمانی در سال ۱۵۱۴ میلادی انجام گرفت بر اثر شکست ایران، بخشی از کردستان از ایران جدا شد و نصیب عثمانی ‌گردید ("کردستان عثمانی".)

امپراتوری عثمانی سالها چون ابرنیرویی بر گوشه‌ای از جهان دربرگیرندهء سرزمینهای عربی،آسیای صغیر؛ بالکان فرمان ‌راندند تا اینکه با پایان جنگ جهانی اول و نابودی امپراتوری عثمانی متصرفات آن: ("کردستان عثمانی"، سرزمینهای عربی، آسیای صغیر و بالکان تدریجا مستقل گردیدند.

("کردستان عثمانی"، در نقشهٔ جغرافیای امروزی در سه کشور ترکیه، عراق، و سوریه قرار می‌گیرد. (البته در این کشورها هم همه نواحی «کردی» کاملاً کردنشین نیستند) و اقوام غیرکرد هم در آن سرزمین‌ها سکونت دارند.

بیشتر تاریخ شناسان پر آوازه براین باورند که، کردهای امروز نوادگان مادهای دیروزند.«اگر کردها نوادگان مادها نباشند، پس برسر ملتی چنین کهن و مقتدر چه آمده‌است و این همه قبیله و تیرهٔ مختلف کرد که به یک زبان ایرانی و جدای از زبان دیگر ایرانیان تکلم می‌کنند؛ از کجا آمده‌اند؟» (مینورسکی ۱۹۷۳)

بسیاری از پژوهشگران، از جمله «تئودور نولدکه» خاورشناس بزرگ آلمانی، معتقدند که اگر روزی زبان مادی درست شناخته شود، بدون شک خویشاوندی بسیار نزدیکی با زبان پارسی باستان خواهد داشت، به نظر برخی از دانشمندان قبایل ماد و قبایل پارس همزبان بوده و هر دو به یک گویش سخن میگفته اند. ولی تاکنون متاسفانه از مادها حتی یک اثر مستند در دست نیست.

در حال حاضر چنین فرض می‌شود که کردها بخش اصلی بازماندگان اقوام بومی خاورمیانه‌ و مادها هستند و به زبان کردی، مربوط به شاخه شمال غربی زبان‌های ایرانی سخن می‌گویند. این نکته که که زبان کردی بازماندهٔ زبان ماد است، و التزاما کردهای امروزی هم استمراری از مادهای باستان هستند، تا زمانی که زبان مادی بدرستی شناخته نشده، کماکان یک فرضیه باقی می‌ماند.


                               برای دیدن بقیه مطالب روی اامه کلیک کنید

 پیشینه‌

در کتیبه‌های سومری ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد از کشوری به نام «کاردا» نام برده شده‌است. این اقوام همان قومی بودند که به گفته گزنفون مورخ یونانی راه را بر تیگلاث پیلسر شاه آشور که با قبایل گوتی در حال جنگ بود بستند و لشکر کشی او را به سوی دریای مدیترانه متوقف ساختند گزنفون این قوم را کاردو مینامد.

منطقه امروزی کردستان عراق در دوران باستان بخش اصلی امپراتوری آشور را تشکیل می‌داد. آشور بانیپال در سال 633 پ م در گذشت. شاه ماد در حمایت از بابل به آشور اعلان جنگ داد. هوخشتره در سال 614 پ م از کوه های زاگروس گذشت و ضمن تسخیر آبادی های آشوری سر راه، شهر اشور پایتخت دولت آشور را در محاصره گرفت. پس از سقوط شهر آشور، نبوپلسر پادشاه بابل به دیدار هوخشتره آمد و در آنجا پیمان دوستی ایران و بابل تجدید شد. در سال 613 پ م شاه آشور در نینوا بود و این شهر نیز در سال 612 پ م تسخیر شد. نبوپلسر رهبر بابلی‌ها به همکاری با ماد روی اورد.

کردها بخشی از بازماندگان اقوام بومی خاورمیانه‌ و مادها هستند. مادها پس از ورود به زاگرس اقوام بومی آنجا یعنی کاسی‌ها و لولوبیان (در لرستان) و دیگر اقوام آسیانی را در خود حل کردند و زبان ایرانی خود را در منطقه رواج کامل دادند.

در دوره‌های بعدی این منطقه بخشی از امپراتوری‌های هخامنشی، سلوکی، اشکانی و ساسانی گشت.

بنا بر نوشته‌های تاریخ نویسان و جغرافی دانان مسلمان، از قبیل بلاذری، طبری و ابن اثیر قبایلی که بعداً به نام کرد شناخته شدند بیشتر نواحی شرقی رود بوتان و کرانه‌های شمالی دجله را تا نواحی جزیره (جزیره ابن عمر) متصرف شدند.

بر طبق برخی منابع فارسی که‌ تعریفی سنتی از این واژه‌ می‌دهند آنها گروهی از گوردها یا گردان به معنی پهلوان و قوی هیکل یا جنگجوی بی باک بودند و نام گرد در شاهنامه هم از همین خانواده‌است گرد بعدها در زبانها برای راحتی تلفظ و یا در زبان عربی به کرد تبدیل شده‌است. کورد همچنین می‌تواند به معنی پسر تعبیر شود.

به موجب تاریخ شرفنامه بدلیسی، قدیمی‌ترین قبایل کرد باجناوی‌ها و بوتی‌ها هستند که این نام‌ها به دلیل سرزمین باجان و بوتان بر آنها نهاده شده‌است.

تا دوره‌ای نه چندان دور مردمی که به زبان کردی کرمانجی (زبان اکثر کردها) سخن می‌گویند و در آناتولی ساکن هستند خود را کرمانج می‌نامیدند و نام کرد در میان ایشان چندان رواج نداشت.

مردمی که به زبان زازا صحبت می‌کنند یعنی زبانی که برای دیگر کردها زیاد قابل فهم نیست نیز بر دو دسته‌اند برخی خود را کرد معرفی می‌کنند و برخی خود را دارای هویت قومی متفاوتی می‎دانند. شرف‌الدین بدلیسی حدود کردستان را در روزگار صفوی و در کتاب شرف نامه خود با افزودن ولایت لرستان یک جا ذکر می‌کند و در شرفنامه سرزمین لرستان و قوم لر را با کردها یکی می‌شمارد.

تمام کردستان تا سال ۱۵۱۴ میلادی یکی از ایالات ایران بود. در جنگ چالدران که بین نیروهای شاه اسماعیل اول صفوی و سلطان سلیم اول عثمانی در سال ۱۵۱۴ میلادی انجام گرفت بر اثر شکست ایران، بخشی از کردستان از ایران جدا شد و نصیب عثمانی ‌گردید (کردستان عثمانی).

برخی هم مانند مصطفی بارزانی با اعلام این نظر كه «هركجا كرد زندگی می‎كند، آن جا ایران است» همواره بر پیوند ناگسستنی تاریخی و نژادی كردها با دیگر ایرانیان تاكید داشت.

 جمعیت و پراکندگی

به علت اینکه آمارگیری دقیقی از جمعیت کردها انجام نگرفته تمام آمارهای ارائه شده تخمینی هستند. بنا به برآوردهای غیررسمی جمعیت و مساحت این منطقه به طور تقرییبی 35 میلیون نفر در سال ۲۰۰۳ در منطقه ای به وسعت ۱۹۰۰۰۰ کیلو متر مربع است. برخی جمعیت و مساحت آن را ۳۰ میلیون نفر در محیطی به وسعت کشور فرانسه (km² ۵۴۳ ۹۶۵) تخمین می‌زنند.

ناحیه زیست کردزبانها عمدتاً کوهستانی است که از شرق به وسیله دامنه‌های شرقی کوه‌های زاگرس به دریاچه ارومیه منتهی می‌شود. از این قسمت به طرف جنوب و حد فاصل همدان و سنندج امتداد می‌یابد. در طرف جنوب هم بعد از دور زدن کرمانشاه، ایلام و بخش‌هایی ازلرستان و کرکوک به موصل ختم می‌شود. از شمال به طرف ماردین، ویران‌شهر و اورفه امتداد یافته، آن گاه از شمال به طرف ملاطیه و حوزه رود فرات می‌رود تا به کمالیه میرسد. در قسمت‌های شمالی کردستان محدود به کوهستانهای مرگان‌داغ و هارال‌داغ است که به طرف ارزنجان و ارزروم امتداد می یابد. البته در تمام مناطق ذکر شده بسیاری اقوام غیر کردزبان نیز زندگی می کنند.

مناطق کردزبان اگر چه کوهستانی است اما همین مناطق کوهستانی دارای دره‌های وسیع و حاصلخیزی نیز است. کوههای این منطقه در زمستانها پوشیده از برف است و در تابستانها با آب شدن برفها به مانند فرشی سبز رنگ از زیباترین مناطق دیدنی جهان می‌شود. چراگاههای آن که در دورانهای دور پرورش دهنده اسب‌های مادی بوده‌اند امروزه نیز برای چرای گوسفندهای عشایر و ایلات کرد از اهمیت به سزایی برخوردارند. به طور کلی از بدو تاریخ کوه‌های بالای میانرودان مسکن و جایگاه مردمی بوده‌است که با امپراتوری‌های جلگه‌ها یعنی امپراتوری‌های بابل و آشور در جنگ بوده‌اند و گاه آنها را شکست می‌داده‌اند.

 زبان

زبان کردی

کردی که اکثر کردها در (ترکیه, ایران , عراق و سوریه) با آن صحبت می‌کنند زبان ادبی و نیمه رسمی به شمار می‌رود و در کشور عراق از زمان اشغال قوای انگلیس تا کنون در مدارس تدریس می‌شود خود به دو بخش تقسیم می‌شود:

کرمانجی شمالی گویش کردهای شمال خراسان، ناحیه مرزی ایران و ترکیه,روستاهای تکاب وشاهیندژ، آناتولی شرقی و شمال عراق است. از لحاظ جمعیتی اکثر کردها با یکی از دو لهجه فوق صحبت می‌کنند.

هنگامی که از زبان کردی سخن به میان می‌آید، مقصود زبانی است که کردها هم اینک با آن سخن می‌گویند. برخی از زبان شناسان و شرق شناسان غربی که با زبان کردی مانوس بوده‌اند، بیشتر این اطلاعات را به شکلی کلی یا ویژه ارائه داده وگفته‌اند که: این زبان در عداد زبانهای هندواروپایی و خانواده‌های هند و ایرانی و در زمرهٔ زبانهای ایرانی است وبا زبان فارسی قرابت نزدیکی دارد.

پیدایش زبان کردی چگونه بوده است؟ اشکار است که زبان هر زاد و بومی زبان ساکنان آن است؛ اگر رویدادهای تاریخی باعث ایجاد تغییرات نژادی نشده باشد آن زبان همان زبان ساکنان دیرین آن سرزمین است. عکس این موضوع نیز صادق است. اینک ببینیم این موضوع در مورد زبان کردی چگونه صدق می‌کند؟.

دورانی که، قوم ماد خود را به ایران کنونی و غرب ‌آسیا رسانید با نژادهای خوزیانی، لولوبیان، گوتی، کاسی، (خوری یا هوری‌ها) - که در دامنه‌های آن سوی کوههای زاگرس می‌زیستند و تا حد مناسبی زندگی خود را سامان داده بودند و حکومت و تمدنی نسبتاً پیشرفته تأسیس کرده بودند – مواجه شدند.

مادها ظرف 200 سال طومار این حکومتها را در هم پیچیدند و در سال 612 پیش از میلاد مسیح امپراتوری بزرگ مادی را بنیان نهادند و بدین ترتیب زبان مادی به زبان رسمی بدل شد. از آن زمان تا هنگام انتشار اسلام در کردستان، سیزده قرن سپری شده است. در این مدت طولانی سرزمین ماد بزرگ و کوچک و سرزمین‌های دیگری که به سرزمین ماد ملحق شده اند؛ از حیث نظامی وسیاسی بسیار دست به دست شده اند. و قدرت سیاسی به دست افراد مختلفی - که زبان آنها با زبان مادها متفاوت بوده است - افتاده است. هر حکومتی هم که برسر کار ‌آمده زبان خود را به عنوان زبان رسمی تحمیل کرده است. در اوضاع واحوال آن روزگاران، که تمامی بنیادهای اجتماعی کم رنگ شده و رو به افول نهاده بوده است، این جابه جایی درقدرت نمی‌تواند از تأثیر نهادن بر این بنیادها برکنار بوده باشد. تاریخ، برخی رویدادها را ثبت کرده است که طی ‌آن، سلطهٔ سیاسی بریک سرزمین، تغییرات نژادی بنیادی و ایستایی زبان را در ‌آن سرزمین باعث شده است. امروز ردپای تأثیر جابه جایی در قدرت را در شرق قلمرو امپراتوری ماد به وضوح می‌‌تو‌آن دید. به عکس در بخشی از غرب سرزمین ماد، بنیادها همچنان دست نخورده مانده است. بلکه تسلط مادها وضعیت نژادی وزبانی برخی از سرزمین‌هایی را که بعدا به قلمرو مادها ملحق شد، تغییر داده و به مسیر توسعهٔ مادی کشانده است و به موازات بخش غربی قلمرو خود، آنها را توسعه داده است.

بیشتر تاریخ شناسان پر ‌آوازه براین باورند که، کردهای امروز نوادگان مادهای دیروزند."اگر کردها نوادگان مادها نباشند، پس برسر ملتی چنین کهن و مقتدر چه ‌آمده است و این همه قبیله و تیرهٔ مختلف کرد که به یک زبان ایرانی و جدای از زبان دیگر ایرانیان تکلم می‌کنند؛ از کجا ‌آمده‌اند؟" (مینورسکی 1973)

زبان پارتی (فارسی = پهلوی اشکانی)، که به نظر زبان شناسان همراه با زبان مادی در زمرهٔ زبانهای شمال شرقی، خانوادهٔ زبان ایرانی جای می‌گیرند؛ .بیش از دیگر زبانها بر زبان مادی تأثیر نهاده است و امروزه رد پای این تأثیرات در گویش آیینی زبان کردی، دیده می‌شود.

هم‌زمان با سقوط و فروپاشی امپراتوری ساسانی و ترویج اسلام در ایران، وقفهٔ تازه‌ای برای زبان کردی آغاز شد - که جداگانه در مورد آن بحث خواهد شد - تنها مشکل این است که ما از زبان مادی اوآخر دورهٔ ساسانی سند مکتوبی در دست نداریم تا موشکافانه در بارهٔ آن اظهار نظر کنیم. اما این موضوع سبب نخواهد شد که نتوانیم بگوییم: این زبان در آن زمان زبان مادی بوده است. که به نسبت زبان رایج دوران اقتدار امپراتوری، دستخوش تغییرات 1300 ساله شده است. به همان نسبت که زبان پارسی باستان پیشرفت کرده و به زبان دری / پارسیک تبدیل شده و ‌آمادگی و ظرفیت آنرا یافته است که زبان پارسی کنونی از آن جدا شود؛ یک نتیجه گیری آنی اقتصا می‌کند که، زبان مادی هم پیشرفت کرده و دستخوش چنان تحولات و دگرگونی‌هایی شده باشد؛ که استخراج زبان کردی از آن ممکن شده باشد.

دین و مذهب

از لحاظ مذهبی کردها مسلمان (شیعه‌ و اهل‌سنت) هستند. در استان‌های کرمانشاهان، ایلام و بخش اعظم لرستان ایران جمعیت قابل ملاحظه‌ کرد شیعه‌ زندگی می‌کنند. البته در بین کردها نزدیک به ۵۰ هزار خانوار و شاید بشتر یزیدیانی هستند علاوه بر این گروهی نیز که به یارسانیا سلسله اهل حق معروفند در بین کردها هستند. بقیه‌ کردها مسیحی یا یهودی هستند.

 تاریخ معاصر و وضعیت سیاسی و اقتصادی مردم کرد در ایران

 بخش‌های کردنشین ایران

نواحی کردنشین ایران شامل نیمه غربی استان آذربایجان غربی و همچنین استان‌های کردستان، کرمانشاه، ایلام و بخش‌هایی از لرستان است. در قسمت‌هایی از استان خراسان شمالی و قسمت‌هایی از خراسان رضوی نیز مناطقی وجود دارند که (بخشی از) مردم در آن مناطق به زبان کرمانجی صحبت می‌کنند که‌ از این میان می‌توان به‌ مناطق: اسفراین، بجنورد، شیروان، قوچان، درگز، چناران و باجگیران اشاره‌ نمود. مردم کردتبار این مناطق بنا به روایت تاریخ زمان نادرشاه افشار از منطقه ترکیه کنونی به این نواحی برای محافظت از قلمرو نادرشاه کوچ داده شدند و بنا به روایتی دیگر شاه عباس آنان را به خاطر تضعیف سرکشی خان‌های کرمانجی و استفاده از آنان در مقابله با حملات بی امان ازبکان به خراسان بزرگ کوچاند. (منبع: حرکت تاریخی کرد به خراسان)

تدریس زبان کردی در مدارس دولتی بلامانع است و‌ طبق قانون اساسی ایران تدریس ادبیات زبان‌های قومی از جمله زبان کردی در مدارس، در کنار زبان فارسی آزاد است (اصول پانزدهم و نوزدهم) ولی در عمل تا امروز انجام نیافته‌است. همچنین در ایران تأسیس و انتشار رسانه‌های همگانی به زبان‌ها و یا گویش‌های منطقه‌ای کاملاً آزاد است.

تاریخ کردها (۲)

به طور کلی از بدو تاریخ کوه‌های بالای میانرودان مسکن و جایگاه مردمی بوده‌است که با امپراتوری‌های جلگه‌ها یعنی امپراتوری‌های بابل و آشور در جنگ بوده‌اند و گاه آنها را شکست می‌داده‌اند

مادها پس از ورود به زاگرس اقوام بومی آنجا یعنی کاسی‌ها و لولوبیان و گوتیان و دیگر اقوام آسیانی را در خود حل کردند و زبان ایرانی خود را در منطقه رواج کامل دادند.

منطقه امروزی کردستان در دوران باستان بخشی از امپراتوری آشور را تشکیل می‌داد. آشور بانیپال در سال 633 پ م در گذشت. هوخشتره شاه ماد در حمایت از بابل به آشور اعلان جنگ داد. هوخشتره در سال 614 پ م از کوه های زاگروس گذشت و ضمن تسخیر آبادی های آشوری سر راه، شهر آشور پایتخت دولت آشور را در محاصره گرفت. پس از سقوط شهر آشور، نبوپلسر پادشاه بابل به دیدار هوخشتره آمد و در آنجا پیمان دوستی ایران و بابل تجدید شد. در سال 613 پ. م. شاه آشور در نینوا بود مادها این شهر را نیز در سال 612 پ. م. تسخیر کردند. نبوپلسر رهبر بابلی‌ها به همکاری با ماد روی اورد.

در دوره‌های بعدی این منطقه بخشی از امپراتوری‌های ماد، هخامنشی، سلوکی، اشکانی و ساسانی گشت. پروفسور ان لمبتون در تاریخ ایلات ایران از قول ابن بلخی می نویسد: کردان زبدگان لشکر ساسانی بودند.

شرف‌الدین بدلیسی حدود کردستان را در روزگار صفوی و در کتاب شرف نامه خود با افزودن ولایت لرستان یک جا ذکر می‌کند و در شرفنامه سرزمین لرستان و قوم لر را با کردها یکی می‌شمارد.

احمد کسروی، در شیخ صفی و تبارش ، تاریخ تبار و زبان مردم اذربایجان می نویسد : پیش از صفوی هیچ شاعر ترک گویی در آذربایجان پیدا نشد چون زبان فارسی در آنجا زبان نوشتار و گفتار بود و همگی مردم هر که ماد و آریایی تبار بودند به زبان پهلوی آذری گفتگو می کردند که همانند لری و کردی بود.

تمام کردستان تا سال ۱۵۱۴ میلادی یکی از ایالات ایران بود. در جنگ چالدران که بین نیروهای شاه اسماعیل اول صفوی و سلطان سلیم اول عثمانی در سال ۱۵۱۴ میلادی انجام گرفت بر اثر شکست ایران، بخشی از کردستان از ایران جدا شد و نصیب عثمانی ‌گردید ("کردستان عثمانی". با پایان جنگ جهانی اول و نابودی امپراتوری عثمانی متصرفات آن: ("کردستان عثمانی"، سرزمینهای عربی، آسیای صغیر و بالکان تدریجا مستقل گردیدند. ("کردستان عثمانی"، در نقشهٔ جغرافیای امروزی در سه کشور ترکیه، عراق، و سوریه قرار می‌گیرد


Cialis online
جمعه 16 آذر 1397 01:50 ق.ظ

Thank you, Loads of advice.

cialis great britain fast cialis online cialis daily venta cialis en espaa cialis 20mg prix en pharmacie generic for cialis buy cialis sample pack cialis en 24 hora can i take cialis and ecstasy 200 cialis coupon
Buy generic cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 06:24 ق.ظ

Regards. Useful information!
5 mg cialis coupon printable cialis 100mg suppliers cialis dosage amounts cialis generico en mexico tarif cialis france miglior cialis generico we choice cialis uk safe site to buy cialis online generic cialis in vietnam generic cialis at walmart
Cialis prices
چهارشنبه 14 آذر 1397 11:58 ق.ظ

Thanks. Awesome stuff!
cialis sale online sublingual cialis online opinioni cialis generico brand cialis nl click here to buy cialis costo in farmacia cialis how to buy cialis online usa cialis daily dose generic callus cialis super acti
Generic cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 12:31 ق.ظ

Whoa loads of valuable information!
cialis daily new zealand only best offers 100mg cialis cialis professional from usa cialis generico milano where to buy cialis in ontario cialis 20mg buy cialis cialis canadian drugs ou acheter du cialis pas cher buy cialis online nz
Cialis canada
سه شنبه 13 آذر 1397 01:32 ب.ظ

You made your point pretty well!!
cialis cipla best buy il cialis quanto costa interactions for cialis only best offers cialis use cialis 10mg prix pharmaci buy name brand cialis on line cialis dosage amounts cialis 20 mg effectiveness venta de cialis canada prezzo di cialis in bulgaria
Buy generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 02:05 ق.ظ

Info well utilized!.
dose size of cialis click now cialis from canada we use it cialis online store we like it cialis soft gel cilas cialis dosage recommendations cialis generico en mexico cialis canadian drugs deutschland cialis online cialis 5 mg schweiz
buy generic cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 01:02 ب.ظ

Very good data. Thanks.
only here cialis pills cialis alternative viagra vs cialis vs levitra cialis 20 mg cut in half cialis dosage amounts online prescriptions cialis cialis arginine interactio cialis price in bangalore cialis savings card cialis uk
Online cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 01:46 ق.ظ

Very good forum posts. Thank you!
only best offers 100mg cialis achat cialis en europe buying brand cialis online cialis ahumada tadalafil 20mg cialis online cialis para que sirve how much does a cialis cost acheter cialis kamagra cialis pills price each
cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 12:42 ب.ظ

You've made your point!
cialis sale online chinese cialis 50 mg side effects for cialis rx cialis para comprar side effects for cialis cialis vs viagra cialis baratos compran uk buying cialis in colombia cialis wir preise cialis price in bangalore
Buy cialis online
یکشنبه 11 آذر 1397 01:35 ق.ظ

Nicely put. Many thanks!
cialis price in bangalore cialis herbs price cialis best chinese cialis 50 mg when will generic cialis be available cialis manufacturer coupon we like it cialis soft gel dose size of cialis cialis baratos compran uk cialis online
Cialis 20 mg
شنبه 10 آذر 1397 12:38 ب.ظ

Appreciate it. Loads of write ups.

get cheap cialis cialis with 2 days delivery legalidad de comprar cialis cialis e hiv we choice cialis pfizer india how to purchase cialis on line prescription doctor cialis how to buy cialis online usa we choice cialis pfizer india cialis generico postepay
Buy cialis online
شنبه 10 آذر 1397 01:07 ق.ظ

Regards. Plenty of information!

best generic drugs cialis cialis online napol non 5 mg cialis generici acheter cialis kamagra tadalafilo cialis coupon cialis baratos compran uk we like it safe cheap cialis cialis dosage cialis 30 day trial coupon
Cialis canada
جمعه 9 آذر 1397 01:46 ب.ظ

Whoa plenty of good knowledge.
cialis en 24 hora cialis generika cialis online napol buy cialis cheap 10 mg generic cialis at walmart how do cialis pills work enter site very cheap cialis cialis generico en mexico acquistare cialis internet does cialis cause gout
Cialis prices
جمعه 9 آذر 1397 02:01 ق.ظ

You expressed it very well.
cialis diario compra we recommend cialis best buy canadian drugs generic cialis best generic drugs cialis cialis venta a domicilio cialis side effects if a woman takes a mans cialis try it no rx cialis cialis canada cost of cialis cvs
Buy cialis online
پنجشنبه 8 آذر 1397 02:41 ب.ظ

Very good material. Appreciate it!
cialis reviews we like it cialis price cialis for daily use cialis australia org buy name brand cialis on line acquisto online cialis we choice cialis uk cialis patent expiration when will generic cialis be available buying cialis overnight
buy cialis online cheap
پنجشنبه 8 آذر 1397 02:27 ق.ظ

Nicely put. Kudos!
what is cialis cost of cialis cvs cialis mit grapefruitsaft generic cialis with dapoxetine legalidad de comprar cialis cialis with 2 days delivery tarif cialis france we use it cialis online store fast cialis online ou acheter du cialis pas cher
Online cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 01:59 ب.ظ

Useful facts. Many thanks!
buy name brand cialis on line cialis canada cialis dosage recommendations click here take cialis buy cialis chinese cialis 50 mg trusted tabled cialis softabs click here cialis daily uk generic for cialis only now cialis for sale in us
buy cialis with no prescription
چهارشنبه 7 آذر 1397 02:02 ق.ظ

You actually stated it well!
viagra cialis levitra cialis professional yohimbe cialis generico milano how much does a cialis cost cialis 50 mg soft tab comprar cialis 10 espa241a 200 cialis coupon buy cialis cheap 10 mg venta cialis en espaa cialis great britain
buy levitra generic
پنجشنبه 19 مهر 1397 10:04 ق.ظ

You said it adequately.!
vardenafil levitra 20 mg bayer prezzo levitra without a doctor prescription levitra 10 mg prezzo levitra 20 mg levitra buy levitra generic levitra online levitra without a doctor prescription vardenafil 20mg
buy cialis without a doctor's prescription
سه شنبه 10 مهر 1397 06:24 ق.ظ

Good stuff. Thank you.
buy cialis online nz cialis patent expiration we use it cialis online store calis link for you cialis price buy cialis online cost of cialis cvs generic cialis with dapoxetine acquisto online cialis safe dosage for cialis
Generic cialis
یکشنبه 8 مهر 1397 03:51 ق.ظ

You mentioned it adequately.
cialis kaufen non 5 mg cialis generici bulk cialis enter site 20 mg cialis cost cialis prezzo in linea basso cialis usa cost cialis patentablauf in deutschland buy original cialis cialis generico lilly how does cialis work
cialis
شنبه 7 مهر 1397 12:46 ق.ظ

Regards. Lots of forum posts.

cialis preise schweiz where do you buy cialis cialis australian price opinioni cialis generico price cialis per pill cipla cialis online cialis in sconto cialis professional from usa enter site 20 mg cialis cost cialis pills
http://cialisvipsale.com/
سه شنبه 27 شهریور 1397 03:10 ب.ظ

Wonderful info. Thanks.
cialis price thailand cialis lowest price cialis 5 mg schweiz cialis patentablauf in deutschland acheter cialis kamagra cialis e hiv import cialis buy online cialis 5mg cialis online napol how to purchase cialis on line
drugs for sale deep web
سه شنبه 13 شهریور 1397 07:27 ب.ظ

Thanks a lot, I enjoy this.
canada medication pharmacy canadian pharmacies canada medication canadian medications by mail canada pharmaceuticals online buy viagrow pro canadian pharmacy meds canada drugs online buy viagra usa trust pharmacy canada reviews
withoutadoctorsprescriptions.com
سه شنبه 13 شهریور 1397 03:32 ق.ظ

Kudos, I appreciate it.
canadian viagra online can you buy viagra without a prescription where to buy viagra without prescription where to order viagra online sildenafil uk buy buy viagra online online buying viagra online uk buy generic viagra cheap buyviagra vigara
Buy generic cialis
دوشنبه 12 شهریور 1397 07:47 ب.ظ

Nicely put. Thank you.
cialis 5 mg para diabeticos tarif cialis france wow look it cialis mexico cialis rezeptfrei sterreich cialis 5 mg schweiz cialis from canada cialis tadalafil online cialis daily dose generic cialis dosage amounts female cialis no prescription
http://cialissv.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 01:24 ق.ظ

Cheers. Very good information.
cialis generika acheter cialis kamagra brand cialis nl only best offers cialis use tadalafil tablets are there generic cialis cialis 50 mg soft tab acquistare cialis internet buying cialis overnight cialis alternative
viagravipsale.com
یکشنبه 11 شهریور 1397 12:13 ب.ظ

Cheers, A good amount of postings!

cialis tablets australia cialis dosage recommendations cialis online preis cialis 20mg schweiz cialis online nederland canadian drugs generic cialis buy cialis sample pack cialis side effects dangers miglior cialis generico cialis online
viabiovit.com/generic-sildenafil-100mg.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 02:35 ق.ظ

Many thanks. Lots of info.

buy online viagra uk viagra pharmacy viagra buy viagra generic buying viagra online australia viagra generic online pharmacy is buying viagra online legal to buy viagra online get a viagra prescription online how to buy viagra on line
Cialis generic
دوشنبه 7 خرداد 1397 02:14 ق.ظ

Awesome tips. Thanks a lot.
rezeptfrei cialis apotheke cialis online holland cialis para que sirve order a sample of cialis cialis 20 mg cilas price cialis wal mart pharmacy cialis dosage recommendations order cialis from india enter site 20 mg cialis cost
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30